Synagoga Memmelsdorf
Jednym z ciekawszych, wspólnie zrealizowanych projektów jest trilateralny program renowacji synagogi w Memmelsdorf (k. Augsburga). W ramach projektu zaplanowano cykl spotkań młodzieży z Polski, Niemiec i Izraela przy wspólnych pracach renowacyjnych i wykopaliskowych. XVIII wiecznej synagodze w bawarskiej wsi Memmelsdorf, w przeciwieństwie do wielu innych, udało się przetrwać czasy faszyzmu. Podczas II wojny światowej synagoga wykorzystywana była do celów mieszkaniowych, później urządzono tu warsztat obróbki drewna. Kilka lat temu postanowiono odbudować synagogę, w tym celu w 1995 roku utworzono Fundację Memmelsdorf Träger und Förderverein, której przewodniczącym jest pan Hansfried Nickel.

Pierwsze spotkanie w ramach programu odbyło się w sierpniu 1998 roku. Dwudziestu sześciu młodych ludzi z Polski, Niemiec i Izraela pracowało wspólnie przez tydzień przy renowacji budowli. Głównym zadaniem młodych było oczyszczenie budynku synagogi ze śladów po byłych mieszkańcach. Pierwsze prace nie były zatem zbyt skomplikowane. Usunięto warstwy tapet, ocieplenia, podłogi, gruz. "Pracowaliśmy trochę jak archeolodzy wspomina Ilona Jesielonis szukaliśmy starej łaźni rytualnej, ale bez skutku. Za to spod podłogi wygrzebaliśmy wiele przedmiotów, butelek, starych skorup, a nawet podeszwę buta". Prace wykonane przez uczestników programu wyceniono później na 8 tys. euro.

Praca pod okiem specjalistów połączona została z wypoczynkiem młodzieży w Alpach. W programie pobytu zaplanowano również wycieczki do Monachium i Wűrzburga, wspólną naukę języka, zajęcia sportowe i rekreacyjne. Pobyt młodzieży polskiej i żydowskiej w rodzinach niemieckich przyczynił się do lepszego poznania i przełamania barier i stereotypów. Często pojawiającym się tematem dyskusji młodzie-ży był nazizm oraz trudna niemiecko żydowska przeszłość. "Tworzymy nowe pokolenie, pokole-nie ludzi bez zarzutów" powiedziała Mosche Barkali, jedna z ucze-stniczek. Wieloaspektowy charakter spotkania dał młodym Europejczykom możliwość zapoznania się z kulturą żydowską, ale i budowania zrozumienia dla judaizmu i chrześcijaństwa oraz wzajemnej tolerancji a wspólna praca i odpoczynek zbliżyła, wydawać by się mogło tak różne kultury.

Sierpniowe warsztaty, jako pierwsze z cyklu pojednania i budowy zaufania młodych z Niemiec, Izraela i Polski, otworzyły cykl spotkań, które były kontynuowane. w sierpniu 1999 roku. Tym razem młodzież zajęła się pracami dookoła synagogi, porządkowała teren pod budowę przyszłego zaplecza. Program, podobnie jak w roku ubiegłym, zawierał trzy elementy: poznanie i integrację pod okiem psychoterapeutki (młodzież wyrażała swoje oczekiwania za pomocą rysunków, które konfrontowane były z przeżyciami młodych Polaków, Niemców i Izraelczyków podczas podsumowania programu), prace rozbiórkowe przy synagodze i wspólny wypoczynek. Podczas pobytu w Memmelsdorf każda grupa przygotowała narodowe potrawy i opowiadała o swoich zwyczajach i tradycji. Z inicjatywy młodzieży odbyła się podróż do miejsca pamięci w Buchenwald, tam młodzież przygotowała krótki program o martyrologii swojego narodu.

Trójstronny program renowacji synagogi kontynuowany był dalej w Szczecinie. Młodzież z Niemiec i Izraela miała okazję poznać polską kulturę i historię, a także porozmawiać o problemach mniejszości narodowościowych w naszym regionie. Warto wspomnieć, że uczestnictwo w programie renowacji synagogi w Memmelsdorf zaowocowało "odkryciem" w Szczecinie Towarzystwa Społeczno Kulturalnego Żydów. Dzięki temu w fazie przygotowawczej projektu odbył się cykl spotkań, na których przybliżona została młodzieży polskiej kultura i tradycja żydowska. Zgodnie z założeniami organizatorów program renowacji synagogi dał młodym okazję zmierzenia się z przeszłością i teraźniejszością oraz budowania wzajemnej tolerancji i zrozumienia.

Przez kolejne lata prace renowacyjne wykonywane były przez fachowców. Wielogodzinne dyskusje, czy synagogę odbudować i przywrócić jej stary blask, czy pozbawić tylko, nabytych przez lata wierzchnich warstw farb i tapet, zakończyły się kompromisem. Pomieszczenie główne, przeznaczone na modlitwę mężczyzn, jako symboliczne miejsce pamięci, pozostawiono w formie odrestaurowanych ruin. Emporę zaś i dobudowane pomieszczenia gospodarcze odrestaurowano i wyposażono w najnowocześniejszy sprzęt multimedialny. Tam docelowo odbywać się będą spotkania młodzieży i zaproszonych gości. Odrestaurowana synagoga ma stać się miejscem spotkań różnych wyznań i kultur, miejscem dialogu chrześcijan i żydów.
Renowacja synagogi została zakończona 11 lipca 2004 roku uroczystym aktem, odczytanym przez przewodniczącego Fundacji Memmelsdorf, Hansfrieda Nickela. W uroczystościach wzięli udział między innymi Haim Zuri, burmistrz miasta partnerskiego w Izraelu Kiryat Motzkin, Eberhard Sinner, Minister Bawarii ds. Europejskich oraz Norbert Obrycki, dyrektor biura SGPEP, koordynującego ze strony polskiej projekt w Memmelsdorf.

Uroczystość poświęcenia synagogi miała piękną oprawę. Jednak najbardziej wzruszającym momentem było niezapowiedziane wystąpienie Betty Fleischer, pra- prawnuczki Fleischera członka gminy żydowskiej w Memmelsdorf, który jako jeden z nielicznych, uniknął w 1938 roku tragicznego losu mniejszości żydowskiej w Memmelsdorf. Betty Fleischer, będąc córką amerykańskiego dyplomaty, życie spędziła w najróżniejszych zakątkach świata i dopiero u schyłku swoich dni odważyła się poszukać swoich korzeni. Tak o to dotarła do synagogi w Memmelsdorf, w której dziadek jej dziadka został przyjęty do gminy, modlił się wraz ze swoim ojcem i dojrzewał jako mężczyzna. Słowa " wreszcie wiem kim jestem i skąd pochodzę" były przejmujące dla wszystkich. Uroczystości zakończyła odśpiewana w synagodze w Memmelsdorf, po raz pierwszy od 60 lat, modlitwa kadisz.
Z naszego punktu widzenia interesującą wydaje się także sama inicjatywa obywatelska mieszkańców Memmelsdorf, by po pięćdziesięciu latach od zakończenia wojny założyć fundację na rzecz odbudowy miejscowej synagogi. W gminie nie ma już mniejszości żydowskiej, nawiązane zostały jednak kontakty z mieszkańcami Kiryat Motzkin. Owocują one spotkaniami młodzieży, polityków, i chociażby wspomnianym trójstronnym projektem młodzieżowym, z udziałem szczecińskich uczniów.
Podczas lipcowego spotkania o kontynuacji i zainicjowaniu nowych polsko-bawarsko- żydowskich projektów młodzieżowych rozmawiał z Hansfriedem Nickelem i Thomasem Rudnerem, Wiceprezydentem Bawarskiego Koła Młodzieży, Norbert Obrycki. Obie strony są zainteresowane dalszą współpracą. Szczegółowe rozmowy na temat kolejnych projektów będą kontynuowane podczas listopadowej konferencji w Bawarii, w której wezmą udział wszyscy izraelscy partnerzy Bawarskiego Koła Młodzieży.
Mamy świadomość, że dzisiejsze czasy są szczególnie trudne dla budowania dialogu różnych kultur i wyznań, ale jesteśmy także przekonani, że bez tych działań, bez otwartej rozmowy o uprzedzeniach, ksenofobii, nietolerancji nasz świat będzie gorszy.

Program odbył się dzięki pomocy finansowej Bayerischer Jugendring (BJR), Polsko- Niemieckiej Współpracy Młodzieży i Fundacji Memmelsdorf Träger - und Förderverein.
Projekt ze strony polskiej koordynuje Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Pomerania.