Euroregiony w Europie

Idea tworzenia euroregionów narodziła się w Europie Zachodniej po II wojnie światowej. Celem było zbliżenie społeczności skłóconych ze sobą z powodów narodowościowych lub politycznych. Nazwa "euroregion" pochodzi od najstarszej formy współpracy przygranicznej "Euroregio" na granicy holendersko-niemieckiej (1958).

Dźwignią euroregionów jest Rada Europy, która opracowuje wzorcowe statuty, modele, nie narzucając gotowych rozwiązań. Najważniejszym jej aktem prawnym jest "Konwencja Madrycka" z 1980 roku.

Z postanowień Konwencji Madryckiej wynikają następujące zasady określające sposób funkcjonowania euroregionów:

• zasada consensusu - poszukiwanie wspólnego stanowiska poprzez rozmowy, negocjacje
• zasada partytetu - we wszystkich organach każda ze stron dysponuje jednym głosem i taką samą reprezentacją liczbową
• zasada rotacji - spotkania i konsultacje odbywają się kolejno u każdego z uczestników euroregionu
• zasada dobrowolności - poszczególne gminy samodzielnie określają, czy przystąpią do struktury euroregionalnej

Drugim kluczowym europejskim aktem prawnym jest Europejska Karta Samorządu Terytorialnego. Karta ta zawiera m.in. prawo społeczności lokalnych do współpracy ze społecznościami innych państw na określonych warunkach.

Euroregiony w Polsce

Polskie miasta i gminy przygraniczne zrzeszone są obecnie w 16 euroregionach położonych dookoła granic lądowych i wzdłuż wybrzeża Morza Bałtyckiego:

• Nysa (Polska - Niemcy - Czechy), 21 grudnia 1991 r.
  www.euroregion-nysa.pl
• Karpacki (Polska - Ukraina - Słowacja - Węgry - Rumunia), 14 lutego 1993 r.
  www.carpathian.euroregion.org
• Sprewa-Nysa-Bóbr (Polska - Niemcy), 21 września 1993 r.
  www.euroregion-snb.pl
• Pro Europa Viadrina (Polska - Niemcy), 21 grudnia 1993 r.
  www.viadrina.org.pl
• Tatry (Polska - Słowacja), 26 sierpnia 1994 r.
  www.euroregion-tatry.pl
• Bug (Polska - Ukraina - Białoruś), 29 września 1995 r.
  www.euroregion-bug.w4u.pl
• Pomerania (Polska - Niemcy - Szwecja), 15 grudnia 1995 r.
  www.pomerania.org.pl
• Glacensis (Polska - Czechy), 5 grudnia 1996 r.
  www.euroregion-glacensis.ng.pl
• Niemen (Polska - Litwa - Białoruś), 6 czerwca 1997 r.
  www.sspen.pl/
• Pradziad (Polska - Czechy), 2 lipca 1997 r.
  www.europradziad.pl
• Bałtyk (Polska - Dania - Szwecja - Litwa - Łotwa - Rosja), 22 lutego 1998 r.
  www.eurobalt.org.pl
• Śląsk Cieszyński (Polska - Czechy), 22 kwietnia 1998 r.
  www.euroregion.olza.pl
• Silesia (Polska - Czechy), 20 września 1998 r.
  www.euroregion-silesia.pl
• Beskidy (Polska - Czechy - Słowacja), 9 czerwca 2000 r.
  www.euroregion-beskidy.pl
• Puszcza Białowieska (Polska - Białoruś), 25 maja 2002 r.
  www.euroregion-puszczabialowieska.prv.pl
• Łyna-Ława (Polska - Rosja), 4 września 2003
  

Podstawy prawne

Bezpośrednim dokumentem konstytuującym euroregion jest umowa euroregionalna zawarta między sąsiadującymi regionami granicznymi. Dla ustanowienia ponadnarodowych ram prawnych współpracy transgranicznej szczególne znaczenie miały dokumenty uchwalone przez Radę Europy:

• Europejska Konwencja Ramowa o Współpracy Transgranicznej między Wspólnotami i Władzami Terytorialnymi (z 21.05.1980, tzw. Konwencja Madrycka),
• Europejska Karta Samorządu Terytorialnego (przyjęta przez Radę Europy 15.10.1985 i obowiązująca od 1.09.1989), a także
• Europejska Karta Regionów Granicznych i Transgranicznych (z 20.11.1981), rozwinięta przez Zgromadzenie Stowarzyszenia Europejskich Regionów Granicznych i przyjęta 1.12.1995 w siedzibie Euroregionu Pomerania w Szczecinie.

Relacje na granicy polsko-niemieckiej opierają się ponadto na porozumieniach bilateralnych, m.in. na Traktacie między RP a RFN o potwierdzeniu istniejącej między nimi granicy (z 14.11.1990), Traktacie między RP a RFN o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy oraz na Porozumieniu między Rządem RP a Rządem RFN o współpracy regionalnej i przygranicznej (obydwa dokumenty z 17.06.1991).

Sposoby finansowania współpracy euroregionalnej są z reguły jasno określone w statutach euroregionów. Zgodnie z porozumieniem stron współpracujących, członkowie Euroregionu Pomerania mają obowiązek współdziałania w finansowaniu jego działalności w uzgodnionej wysokości oraz formie. Środki te gromadzone są na oddzielnych kontach i pochodzą z takich źródeł, jak: składki członkowskie płacone przez uczestników porozumienia euroregionalnego, składki członków wspierających, dary, subwencje jednostek administracyjnych wyższego szczebla, w tym środki regionalne i centralne, środki programów pomocowych UE, a zwłaszcza Programu Współpracy Przygranicznej Phare.