Program Phare CBC

Ogólne informacje o programie Phare CBC

Charakterystyka programu

Program wspierania współpracy przygranicznej pomiędzy krajami Europy Środkowej i Wschodniej objętymi pomocą Phare a państwami członkowskimi Unii Europejskiej został ustanowiony w 1994 r. w celu wspierania zrównoważonego rozwoju obszarów przygranicznych poprzez inwestycje infrastrukturalne (głównie w dziedzinie transportu - drogi i mosty, przejścia graniczne i ochrony środowiska). Oprócz dużych projektów inwestycyjnych, program wspiera dialog i współpracę pomiędzy mieszkańcami, władzami lokalnymi i organizacjami, które przyczyniają się do wyrównywania poziomu jakości życia mieszkańców po dwóch (lub więcej) stronach granicy. Pierwotnie program został podzielony na dwie linie transgraniczne: Polska-Niemcy i Polska-Region Morza Bałtyckiego, jednak w następnych latach został poszerzony o granicę południową (Polska-Czechy, Polska-Słowacja). Phare CBC był największym, jednorodnym i corocznym programem wspierającym integrację Polski ze strukturami europejskimi. Szczegółowe informacje nt. programu Phare udostępniamy tutaj

Jednostką zarządzającą powyższymi programami na poziomie krajowym jest w Polsce Władza Wdrażająca Program Współpracy Przygranicznej Phare (WWPWP), która funkcjonuje jako Jednostka Budżetowa w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Euroregionom powierzono zdecentralizowane zarządzanie Funduszem Małych Projektów (do wysokości 50 tys. euro) i tzw. średnimi projektami (do 300 tys. euro dofinansowania). Więcej o dużych projektach inwestycyjnych w województwie zachodniopomorskim można dowiedzieć się na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego (www.um-zachodniopomorskie.pl) oraz w serwisie WWPWP (www.wwpwp.it.pl).


Baza projektów

Podstawy prawne programu

Podstawę prawną tego programu Phare CBC stanowi Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 1628/94 z 4 lipca 1994, zastąpione przez Rozporządzenie Nr 2760/98 z 18 grudnia 1998 . Na mocy tego rozporzą-dzenia podpisywane są coroczne Memoranda Finansowe pomiędzy Komisję Europejską a Rządem RP. Każde Memorandum dotyczy jednej edycji budżetowej jednego programu transgranicznego.

Program Phare CBC od początku funkcjonowania przebiegał w cyklu kilkuletnim. Od uchwalenia Memorandum Finansowego, poprzez nabór wniosków i ich ocenę, kontraktowanie robót, dostaw i usług przewidzianych w projektach do czasu rozliczenia wszystkich projektów i zamknięcia programu upływały zwykle 3 lata. Daty zapisane w dokumentach (Memorandum, wytyczne, umowy) musiały być ściśle przestrzegane, co wymagało znacznej dyscypliny pracy zarówno od beneficjentów, jak i urzędników. Dzięki temu jednak przedsięwzięcia finalizowane były zgodnie z planem i wykorzystano prawie całość przyznanych środków.

Ogólny podział ról i etapy cyklu zarządzania Funduszem Małych Projektów

1. Władza Wdrażająca i Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej - wypracowują wytyczne
Cykl zarządzania programem. Rozpoczyna się on w momencie zatwierdzenia wytycznych dla danej edycji przez Władzę Wdrażającą Program Współpracy Przygranicznej Phare. Następnie Stowarzyszenie występuje do Władzy Wdrażającej z wnioskiem o przydzielenie zadania państwowego.

2. Władza Wdrażająca i Euroregion - zawierają umowę zlecającą realizację zadania państwowe
Akceptacja wniosku oznacza zawarcie między obydwiema instytucjami Umowy zlecającej realizację zadania państwowego, która precyzuje zakres obowiązków każdej ze stron i istotne zasady, na jakich odbywać się ma administrowanie funduszem w danej edycji budżetowej. Powołuje się przy tym na dokumenty nadrzędne, przede wszystkim na Memorandum Finansowe dla określonego programu i Ustawę o finansach publicznych.

3. Euroregion - ogłasza Zaproszenie do składania wniosków
Po podpisaniu Umowy zlecającej realizację zadania państwowego, Zespół ds. Funduszy Pomocowych przygotowuje nabór wniosków. W tym celu zamieszcza w serwisie internetowym Stowarzyszenia "Zaproszenie do składania wniosków", którego tekst zatwierdza wcześniej Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce. W "Zaproszeniu" podaje się m.in.: nazwę i numer referencyjny edycji funduszu, określa się podmioty, które mogą ubiegać się o dofinansowanie projektów, priorytety funduszu, czyli jego potencjalny zakres przedmiotowy oraz termin zakończenia naboru i sposób składania wniosków. Okres naboru trwa 60 dni.

4. Wnioskodawcy - biorą udział w szkoleniach i konsultacjach z Zespołem ds. Funduszy Pomocowych
Pracownicy Zespołu ds. Funduszy Pomocowych prowadzą konsultacje dla wnioskodawców na miejscu, przez telefon lub przy użyciu poczty elektronicznej. Dzięki takim rozmowom, daje się uniknąć błędów formalnych i wielu niedociągnięć merytorycznych we wnioskach. Zespół ds. Funduszy Pomocowych służy pomocą i radą, ale odpowiedzialność za treść i za jakość wniosku ponosi sama organizacja wnioskująca. Zespół ds. Funduszy Pomocowych w okresie naboru wniosków organizuje szkolenia, na których potencjalni wnioskodawcy zapoznają się ze sposobami prawidłowego konstruowania wniosku oraz sporządzania budżetu i harmonogramu. Szczególną ważna jest formalna poprawność aplikacji. Nie uwzględnienie nawet jednego wymogu zapisanego w wytycznych i w siatce ocen formalnych, takiego jak np. niewystarczająca liczba kopii wniosku, brak podpisu wnioskodawcy pod budżetem projektu lub pominięcie któregoś z punktów, powoduje odrzucenie wniosku.

5. Wnioskodawcy - składają wnioski do Euroregionu
W okresie naboru, który zazwyczaj trwa 60 dni, uprawnione organizacje pobierają z serwisu internetowego Stowarzyszenia komplet dokumentacji dla wnioskodawcy w formie elektronicznej (plik .zip zawierający skompresowane pliki .doc i .xls), zapoznają się z obowiązującymi wytycznymi i na ich podstawie, na załączonym formularzu sporządzają wniosek wraz z załącznikami. Program Phare CBC ma charakter transgraniczny, co oznacza, że przedsięwzięcia realizowane w ramach projektów powinny przynosić pozytywne efekty społeczności po dwóch lub więcej stronach granicy. Jest to tzw. efekt transgraniczny, który należy wykazać we wniosku. Projekty nieinwestycyjne realizowane są wspólnie z partnerami zagranicznymi, przy ich aktywnym udziale, wsparciu merytorycznym, a niekiedy - co jest szczególnie mile widziane - również finansowym. Termin składania wniosków, określony w Zaproszeniu jest nieprzekraczalny i odnosi się do czasu, w którym wymagana liczba egzemplarzy wniosku musi w zamkniętej i odpowiednio oznaczonej kopercie wpłynąć do Biura Stowarzyszenia Gmin Polskich Euroregionu Pomerania.

6. Komisja Oceniająca - ocenia wnioski
Procedura oceny wniosków różni się w zależności od rodzaju funduszu. W przypadku Funduszu Małych Projektów powołuje się Komisję Oceniającą, która spotyka się po zebraniu wniosków. Posiedzenie komisji trwa kilka dni. W pierwszym dniu następuje sesja otwarcia ofert. Wnioski, które wpłynęły w terminie biorą udział w sesji oceny formalnej. Z kolei wnioski bezbłędne pod względem formalnym zostają zakwalifikowane do oceny techniczno-finansowej. Na podstawie średnich z ocen ekspertów sporządzona zostaje lista gradacyjna - projekty ułożone od największej do najmniejszej liczby punktów. Wnioski, które uzyskały odpowiednią minimalną punktację, zgodnie z kryteriami umieszczonymi w siatce oceny technicznej, mogą być rekomendowane do dofinansowania.

7. Władza Wdrażająca i Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej - zatwierdzają projekty
Wyniki oceny projektów Komisja Oceniająca przedstawia w raportach z sesji otwarcia oraz z sesji formalnej i technicznej Władzy Wdrażającej. Władza Wdrażająca przekazuje raporty do ostatecznego zatwierdzenia Przedstawicielstwu Komisji Europejskiej w Polsce. Ponieważ Przedstawicielstwo reprezentuje donatora funduszy, czyli Unię Europejską, ma prawo do odrzucenia pojedynczych wniosków lub zmiany wysokości proponowanego dofinansowania. Decyzja PKE jest ostateczna.

8. Wnioskodawcy - sporządzają aneks do wniosku zgodnie z zaleceniami
Decyzję Przedstawicielstwa Władza Wdrażająca przekazuje Euroregionowi w postaci listy projektów, kwoty zatwierdzonego grantu i maksymalnego procentu dofinansowania całkowitych kwalifikujących się wydatków. Zespół ds. Funduszy Pomocowych informuje pisemnie wszystkich wnioskodawców o wyniku oceny ich projektów. Niektóre wnioski wymagają na tym etapie dostosowania do zaleceń sformułowanych w trakcie procesu selekcji, czyli modyfikacji budżetu projektu, harmonogramu działań i/lub systemu wskaźników - w postaci aneksu do wniosku.

9. Wnioskodawca i Euroregion - zawierają umowę grantową
Ze zwycięzcami konkursu Stowarzyszenie zawiera umowę grantową na realizację projektu dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej.

10. Beneficjenci - realizują projekt
Okres realizacji projektu rozpoczyna się od dnia podanego w umowie grantowej i wynosi liczbę miesięcy ujętą w umowie. Wnioskodawca staje się wówczas beneficjentem, czyli stroną umowy grantowej. Realizuje wówczas projekt zgodnie z zatwierdzonym wnioskiem, w oparciu o zasady i wskazówki przekazane przez Zespół ds. Funduszy Pomocowych. Beneficjent może zwrócić się o udzielenie zaliczki na poczet realizacji projektu, zwykle w wysokości 60% kwoty przyznanego grantu.

11. Zespół ds. Funduszy Pomocowych - monitoruje realizację projektów
Pracownicy Zespołu ds. Funduszy Pomocowych mogą zwracać się do wnioskodawcy o dodatkowe informacje i przeprowadzać monitoring projektów na miejscu ich realizacji. Jednocześnie wyjaśniają wątpliwości i odpowiadają na pytania beneficjentów. Miejsca imprez, publikacje, sprzęt i wszelkie materiały powstałe w ramach projektów unijnych muszą zostać odpowiednio oznakowane flagą Unii Europejskiej oraz napisem "Współfinansowane przez Unię Europejską". Fakt dofinansowania należy podawać do publicznej wiadomości przy kontakcie z mediami i podczas realizacji przedsięwzięć. Zespół ds. Funduszy Pomocych udostępnia beneficjentom plakaty i naklejki z emblematem Unii.

12. Beneficjenci - przedstawiają końcowe rozliczenie
Dwa tygodnie od zakończenia od zakończenia realizacji projektu lub wygaśnięcia umowy grantowej beneficjent przedstawia raport końcowy złożony z części finansowej i merytorycznej.

13. Zespół ds. Funduszy Pomocowych - weryfikuje dokumentację rozliczeniową
Pracownicy Stowarzyszenia dokonują weryfikacji dokumentacji rozliczeniowej i współpracują z beneficjentem przy usuwaniu ewentualnych nieprawidłowości.

14. Władza Wdrażająca - przekazuje środki za zrealizowane projekty
Na podstawie poprawnej dokumentacji rozliczeniowej Zespół ds. Funduszy Pomocowych występuje do Władzy Wdrażającej o przekazanie płatności za zrealizowany projekt. Jeżeli Władza Wdrażająca nie wnosi zastrzeżeń do przesłanego raportu końcowego, dokonuje przelewu całości lub drugiej transzy płatności na konto Euroregionu, który następnie przekazuje środki Beneficjentowi.

15. Po roku Beneficjenci przekazują Zespołowi ds. Funduszy Pomocowych raport dotyczący osiągnięcia celów projektu
Po roku od zakończenia realizacji projektu beneficjent przekazuje, zgodnie z umową grantową, raport dotyczący osiągnięcia celów projektu. Na zakończenie danej edycji funduszu Zespół ds. Funduszy Pomocowych przekazuje Władzy Wdrażającej raport z realizacji budżetu. Na zlecenie Władzy Wdrażającej upoważniona firma może dokonać audytu. Posiada przy tym wgląd również w dokumentację u beneficjenta przechowywaną przez niego przez okres 7 lat od daty zakończenia programu.

Fundusz Małych Projektów w Polsce i w Euroregionie Pomerania

Ewolucja Funduszu w Polsce
Fundusz Małych Projektów (SPF) uruchomiono po raz pierwszy w ramach Programu Współpracy Przygranicznej Polska-Niemcy Phare 1995. Jego celem było wspieranie realizacji działań o małej skali i o transgranicznym charakterze, prowadzonych przez przygraniczne organizacje i instytucje regionalne i lokalne. Początkowo Fundusz obejmował swoim działaniem cztery euroregiony na granicy polsko-niemieckiej, jednak w ciągu kolejnych lat, m.in. dzięki utworzeniu przez Komisję Europejską nowych linii transgranicznych (np. programu trójstronnego polsko-czesko-niemieckiego czy programu na granicy wschodniej), fundusz objął swoim zasięgiem euroregiony na wszystkich granicach Polski. Charakter i wysokość dofinansowania projektów zależały w szczególności od lokalizacji euroregionu. Przykładowo Euroregion Nysa, dzięki położeniu na styku granic Polski, Niemiec i Czech, korzystał ze środków w ramach trzech programów Phare CBC: polsko-niemieckiego, trójstronnego oraz, od roku 1999, w ramach nowoutworzonego programu polsko-czeskiego, a Euroregion Pomerania od czasu pełnego uruchomienia linii bałtyckiej (budżet 1999, 2000 i 2001) dysponuje największymi środkami ze wszystkich euroregionów.

Euroregion Pomerania był również zaangażowany w realizację projektów infrastrukturalnych finansowanych w ramach SIPF (ang. Small Infrastructure Project Fund). Funduszem zarządzała Władza Wdrażająca Program Współpracy Przygranicznej Phare, która część ze swoich uprawnień delegowała na Euroregion Pomerania. Więcej informacji na temat projektów infrastrukturalnych znajduje się w dalszej części.

Ramy prawne Funduszu
W Polsce zarządzanie Funduszem odbywa się na zasadach zdecentralizowanych - bezpośredni zarząd sprawują euroregiony, a ściślej stowarzyszenia samorządów, które reprezentują polskie strony tych struktur. Funkcjonowanie Funduszu odbywa się zgodnie z Wytycznymi Funduszu Małych Projektów, zatwierdzonymi przez Komisję Europejską. Dokumentem nadrzędnym, na podstawie którego sporządzane są wytyczne dla poszczególnych funduszy przedakcesyjnych we wszystkich krajach kandydujących jest Praktyczny przewodnik programów Phare, ISPA i SAPARD, a następnie "Praktyczny przewodnik po procedurach zamówień publicznych i grantach w ramach funduszy przedakcesyjnych" (dostępny na stronie internetowej pod adresem: http://www.europa.eu.int/comm/europeaid/tender/gestion/index_en.htm).

Rezultaty funkcjonowania Funduszu
Fundusz Małych Projektów przyniósł trwałe efekty w wielu dziedzinach życia euroregionów. Nie tylko wzmocniono utrzymywane wcześniej kontakty, lecz również pobudzono proces powstawania nowych więzi. Dzięki funduszowi udało się rozwinąć więzi międzyludzkie pomiędzy rozmaitymi grupami wiekowym, społecznymi zawodowymi - w projekty zaangażowana jest młodzież, seniorzy, artyści, strażacy, nauczyciele, naukowcy, samorządowcy, kobiety wiejskie i lekarze). Imprezy finansowane ze środków funduszu umożliwiły ludziom po obu stronach granicy, poprzez bliskie spotkania, wymianę doświadczeń, a nierzadko także niwelowanie uprzedzeń. Dzięki realizacji projektów gospodarczych i turystycznych, związanych z organizacją targów gospodarczych, promocją lokalnych atrakcji turystycznych, miasta i gminy starają się przyciągnąć turystów, w tym szczególnie zagranicznych. Istotnym rezultatem realizacji projektów jest pobudzanie wzrostu gospodarczego w miastach i gminach. Przyczyniają się do tego targi gospodarcze, które umożliwiają nawiązywanie kontaktów z firmami zagranicznymi i zachęcają do inwestowania przez te firmy na terenie Polski. Inna, niezwykle cenna rola funduszu, to promowanie idei integracji europejskiej wśród społeczności lokalnej. Właśnie dzięki tej formie bezzwrotnej pomocy finansowej społeczności lokalne, niekiedy po raz pierwszy, poznają bezpośrednio korzyści płynące z przystąpienia do Unii Europejskiej i z unijnego priorytetu, jakim jest rozwój regionalny.

Wytyczne
Wnioskodawca sporządza wniosek na podstawie wytycznych oraz dołączonych do nich formularzy. Wytyczne określają m.in. warunki dotyczące celów Funduszu, organizacji uprawnionych do składania wniosku, zasad partnerstwa, priorytetów i działań objętych wsparciem, terminów, limitów kwotowych, maksymalnego procentu dofinansowania. Precyzują również rozmaite uprawnienia i obowiązki wnioskodawcy i jednostek zarządzających oraz proces selekcji wniosków. Wytyczne podlegają zmianom w każdej edycji budżetowej. Poniżej zebraliśmy charakterystyczne cechy, które występują w Funduszu. Jednak niektóre reguły mogą zostać uchylone lub zmienione. Mogą również zostać ustalone dodatkowe warunki. Dlatego przy sporządzaniu wniosku należy uważnie zapoznać się z wytycznymi, ich załącznikami oraz ogólnymi warunkami udzielania dotacji.

Cele Funduszu
Fundusz wspiera realizację projektów o charakterze "miękkim" realizowanych przez organizacje i władze lokalne, w szczególności w zakresie: kultury, rozwoju gospodarczego i turystycznego, demokracji lokalnej, zdrowia, ekologii, informacji i komunikacji. Realizowane przedsięwzięcia mają charakter działań typu "ludzie dla ludzi". Do głównych celów Funduszu należą:

  • zachęcanie do tworzenia i wspieranie sieci współpracy transgranicznej jednostek lokalnych i regionalnych w regionie objętym programem,
  • wspieranie projektów o małej skali realizowanych przez lokalne organizacje w regionie przygranicznym,
  • wspieranie rozwoju struktur odpowiedzialnych za efektywne wdrażanie i wykorzystanie środków pomocowych.

Kto może wnioskować o wsparcie Funduszu?

Wnioski mogą składać organizacje, które:

  • posiadają osobowość prawną,
  • mają niedochodowy charakter (zgodnie z ich statutem),
  • mają siedzibę na terenie polskiej części Euroregionu Pomerania,
  • będą bezpośrednio odpowiedzialne za zarządzanie projektem,
  • posiadają stabilne i wystarczające źródło finansowania pozwalające na terminową realizację zadań wynikających z harmonogramu projektu oraz, jeżeli wymaga tego specyfika przedsięwzięcia, finansowania działań również po zakończeniu projektu,
  • posiadają doświadczenie i możliwości w zakresie zarządzania odpowiadające rozmiarom projektu,
  • nie występują przeciwwskazania prawne, wymienione w wytycznych.

Do przykładowych kwalifikujących się organizacji należą:

  • urzędy samorządowe miast, gmin, powiatów oraz Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego,
  • jednostki podległe tym urzędom (domy i ośrodku kultury, sportu i rekreacji, szkoły, biblioteki itd.),
  • związki i stowarzyszenia międzygminne,
  • zrzeszenia pracodawców i pracowników (izby handlowe, związki zawodowe),
  • organizacje pozarządowe (stowarzyszenia, fundacje).

Katalog ten nie jest zamknięty. W razie wątpliwości należy skonsultować się ze Zespołem ds. Funduszy Pomocowych.

Jakie sektory działalności podlegają wsparciu?

Rozwój gospodarczy i turystyczny
Fundusz wspiera drobne projekty służące rozwojowi ekonomicznemu w regionie, jak również projekty z zakresu turystyki, zorientowane na promocję walorów lokalnych i podnoszenie ich atrakcyjności turystycznej (np. poprzez oznakowanie szlaków rowerowych i pieszych).
Typowe projekty: giełdy kooperacyjne, targi, szkolenia dla przedsiębiorców i rolników, warsztaty rękodzieła ludowego i artystycznego, wspólne działania promocyjne, publikacja wydawnictw (folderów, katalogów ofert turystycznych i agroturystycznych, mapek, serwisów internetowych), wyznaczanie i oznakowanie szlaków turystycznych oraz atrakcji turystycznych na terenie miast i gmin.

Wymiana kulturalna
Poziom działalności kulturalnej w regionach przygranicznych jest bardzo zróżnicowany. W niektórych przypadkach jest ona ciągła. W innych przypadkach konflikty czy zaszłości historyczne i polityczne ograniczają kontakty. Bardzo duże znaczenie przywiązuje się do imprez, przyczyniających się do rozwijania długotrwałej współpracy, mniej zaś do jednorazowych spotkań. W szerokim rozumieniu tego priorytetu mieszczą się także ponadgraniczne imprezy sportowe.
Typowe projekty: festiwale muzyczne, folklorystyczne, teatralne, filmowe, imprezy masowe, festyny, zawody sportowe, rajdy, plenery i warsztaty artystyczne, wystawy, publikacje.

Rozwój demokracji lokalnej
Działania takie powinny wspomóc rozwój struktur organizacyjnych i umiejętności władz lokalnych, jak również innych instytucji demokratycznego społeczeństwa, jak na przykład izb handlowych, organizacji pozarządowych, związków zawodowych. Wspierane projekty mogą obejmować szkolenia, dostarczanie informacji, wizyty na zasadzie wymiany oraz planowanie wspólnych projektów. Tematy mogą dotyczyć kwestii funkcjonalnych czy proceduralnych, takich jak zarządzanie finansowe czy technologie informacyjne.
Typowe projekty: spotkania i wymiany samorządowców i różnych grup społecznych i zawodowych, konferencje, seminaria, szkolenia poświęcone tematyce samorządności, współpracy transgranicznej i integracji europejskiej.

Rozwój zasobów ludzkich
Projekty odnoszące się do tej kategorii mogą angażować wiele różnych grup uczestników. Projekty mogą dotyczyć szkoleń, spotkań, wymian różnych grup społecznych i zawodowych. Można wykorzystać instytucje oświatowe po obu stronach granicy do tworzenia "szkół bliźniaczych", zwiększania świadomości o regionie, jego historii czy uwarunkowań rozwojowych.
Typowe projekty: seminaria, konferencje, kongresy, sympozja i sesje naukowe, szkolenia, warsztaty, krótkie kursy, wspólne ćwiczenia służb (straży pożarnych, ratowników, straży granicznych), programy profilaktyki i prewencji, publikacje, turnusy rehabilitacyjno-szkoleniowe.

Transgraniczne studia i koncepcje rozwojowe
Fundusz wspiera projekty dążące do stworzenia podstaw planowania w regionie przygranicznym, takich jak przygotowanie wspólnych wytycznych rozwoju, wspólne programy badawcze, prace dot. ochrony środowiska, studia nad rozwojem regionu w aspekcie transgranicznym.
Typowe projekty: tworzenie opracowań, analiz i koncepcji oraz prowadzenie badań, w oparciu o powołane międzynarodowe grupy robocze.

Ochrona środowiska
Projekty skoncentrowane na specyficznych potrzebach ochrony środowiska w regionie, takich jak szkolenia ekologiczne i podobne działania podnoszące świadomość ekologiczną społeczeństwa i zmierzające do przeciwdziałania zanieczyszczeniu środowiska w rejonie przygranicznym oraz opracowywanie projektów, studiów i ocena problemów ekologicznych.
Typowe projekty: działania proekologiczne - akcje sprzątania i zalesiania, edukacja ekologiczna, opracowywanie filmów i wydawnictw o tematyce proekologicznej.

Partner zagraniczny
Zadaniem Funduszu Małych Projektów jest udzielanie wsparcia dla przedsięwzięć transgranicznych, dlatego projekty muszą być organizowane wspólnie z organizacją zagraniczną spełniającą - oprócz lokalizacji siedziby - te same kryteria, co wnioskodawca. W przypadku linii transgranicznej Polska-Niemcy organizacja partnerska powinna być zlokalizowana na terenie niemieckiej części Euroregionu Pomerania. W programie bałtyckim natomiast partner musiał posiadać siedzibę w państwach Regionu Morza Bałtyckiego, wymienionych w zaproszeniu do składania wniosku dla danej edycji. Partner wyraża formalne poparcie dla projektu i deklaruje udział organizacyjny lub merytoryczny. Mile widzialne jest oferowane przez niego wsparcie finansowe.

Jakie wydatki można ponosić w projekcie?
Wydatki zapisane w budżecie muszą się ściśle wiązać z projektem i muszą być niezbędne do przeprowadzenia działań. Ponoszenie kosztów możliwe jest dopiero po podpisaniu umowy grantowej. Ze względu na nieinwestycyjny charakter Funduszu, w ramach projektu finansowane mogą być różnego rodzaju usługi świadczone przez osoby fizyczne lub podmioty zewnętrzne. W ramach limitu określonego w wytycznych dopuszcza się również dostawy.

Ułatwienia podatkowe
Należy pamiętać o tym, że środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej, do których zaliczają się również środki Funduszu, są - przy zachowaniu odpowiednich procedur - nieopodatkowane. Zwolnienia przedmiotowe dotyczą VAT-u, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz ceł. Informacje na temat ułatwień podatkowych zawarte są we właściwych aktach prawnych a wskazówki można uzyskać w "Zasadach realizacji i rozliczania projektów", przekazywanych każdemu beneficjentowi przez Zespół ds. Funduszy Pomocowych.

Podsumowanie Funduszu Małych Projektów w Euroregionie Pomerania

Wartość budżetów i liczba projektów

Tabela 1. Budżety i projekty funduszu SPF w Euroregionie Pomerania w edycjach 1995-2003

Tematyka projektów

Projekty realizowane w Euroregionie Pomerania wpisują się w priorytety Funduszu. Obserwujemy jednak koncentrację projektów w niektórych dziedzinach, podczas gdy zainteresowanie innymi tematami jest względnie niewielkie. Jak widać na wykresie, dominującą grupę przedsięwzięć stanowiły szeroko rozumiane przedsięwzięcia kulturalne - 177 zrealizowanych projektów. Wspólne ponadgraniczne imprezy - obchody, festiwale, plenery artystyczne czy rozgrywki sportowe - są niezastąpione we wzajemnym poznawaniu się i przenikaniu społeczności lokalnych na co dzień oddzielonych od siebie granicą. 85 zrealizowanych projektów dotyczyło rozwoju gospodarczego i turystycznego. Pozostałe projekty dotyczyły kolejno: rozwoju demokracji lokalnej, infrastruktury komunalnej (w edycjach Funduszu, które dopuszczały inwestycje), zasobów ludzkich, ochrony środowiska i innych dziedzin (w tym własne inicjatywy Euroregionu Pomerania) oraz transgranicznych studiów i koncepcji.

Rysunek 2. Liczba projektów zrealizowanych w poszczególnych kategoriach tematycznych w edycjach budżetowych 1995-2002

Dane nie obejmują edycji budżetowej 2003, w której na dzień sporządzenia nie zostały wyłonione jeszcze projekty.

Rysunek 3. Procent wykorzystania Funduszu w podziale na poszczególne kategorie tematyczne w edycjach budżetowych 1995-2002

Dane nie obejmują edycji budżetowej 2003, w której na dzień sporządzenia nie zostały wyłonione jeszcze projekty.

Nasi beneficjenci

Głównym beneficjentem Funduszu Małych Projektów były samorządy (prawie 25% projektów), instytucje im podległe (głównie domy i ośrodki kultury - 21% przedsięwzięć, pozostałe instytucje samorządowe - 15% i szkoły - 3%). Drugą znaczącą grupę stanowiły organizacje pozarządowe (21%).

Rysunek 4. Liczba zrealizowanych projektów w podziale na kategorie beneficjentów w edycjach budżetowych 1995-2002

Dane nie obejmują edycji budżetowej 2003, w której na dzień sporządzenia nie zostały wyłonione jeszcze projekty.

Obserwujemy zróżnicowaną aktywność gmin członkowskich Euroregionu Pomerania w ubieganiu się o granty i w liczbie pomyślnie ukończonych projektów. Warto wskazać, że niektóre gminy (ich samorządy i organizacje z ich terenu) próbują swoich sił niemal w każdym naborze wniosków. Co najmniej 6 projektów zrealizowano na terenie następujących gmin:

149 - Szczecin
18 - Stargard Szczeciński
17 - Świnoujście
17 - Gryfino
15 - Goleniów
15 - Kołobrzeg
13 - Gryfice
13 - Łobez
10 - Koszalin
9 - Płoty
9 - Barlinek
9 - Widuchowa
9 - Wałcz
8 - Mieszkowice
8 - Dębno
7 - Police
7 - Białogard
7 - Chojna
6 - Pyrzyce
6 - Węgorzyno

Pod względem wartości pomocy unijnej przekazanej na realizację małych projektów w poszczególnych gminach sytuację obrazuje poniższa tabela.

Tabela 2. 10 gmin o największym poziomie wykorzystania Funduszu SPF

Lp.
Gmina
Wykorzystane środki Funduszu (EUR)
1.
Szczecin
1 243 663,00
2.
Kołobrzeg
151 390, 66
3.
Goleniów
140 700,81
4.
Stargard Szczeciński
138 538,19  
5.
Świnoujście
96 566,95
6.
Gryfino
92 253,50
7.
Chojna
90 015,88
8.
Pyrzyce
86 323,60
9.
Barlinek
78 962,41
10.
Police
56 379,56

Dane nie obejmują edycji budżetowej 2003, w której na dzień sporządzenia nie zostały wyłonione jeszcze projekty.

Tytułem wyjaśnienia należy wspomnieć, że dominująca pozycja Szczecina w powyższych zestawieniach wynika nie tylko z faktu, że jest to największe miasto Euroregionu Pomerania, ale przede wszystkim stąd, że bardzo wiele organizacji pozarządowych, jak również Urząd Marszałkowski i rozmaite instytucje mają swoją siedzibę w Szczecinie. Wiele projektów przyporządkowanych statystycznie gminie Szczecin ma charakter ogólnoregionalny i odbywa się na terenie całego województwa.

Raporty z realizacji zakończonych edycji budżetowych

Fundusz Małych Projektów Infrastrukturalnych i Schemat Wsparcia
Edycja pilotażowa SIPF

W roku 1999 w ramach programu Phare CBC utworzono nowy fundusz w celu umożliwienia mniejszym instytucjom lokalnym rozwinięcie infrastruktury o małej skali - Fundusz Małych Projektów Infrastrukturalnych (ang. Small Infrastructure Project Fund, SIPF). Edycja 1999 miała charakter pilotażowy i stosunkowo niski budżet - 200 tys. euro. 

W 2002 r. zakończono wszystkie trzy przyjęte do realizacji małe projekty inwestycyjne - dwa projekty należące do sektora "Rozwój gospodarczy i turystyka" (budowa ścieżek rowerowych) i jeden projekt dot. ochrony środowiska. Przedstawia je poniższa tabela.

Tabela 3. Projekty SIPF w edycji 1999

Edycja 2000 SIPF (druga i ostatnia)
Fundusz SIPF kontynuowano w edycji 2000. Sumę budżetu podwyższono do 1 410 tys. EUR. Projekty zatwierdzone do dofinansowania zestawiono w poniższej tabeli. Zakwalifikowano 10 projektów. 7 z nich dotyczy inwestycji w infrastrukturę turystyczną (szlaki turystyczne, renowacja budynków z przeznaczeniem na ośrodki turystyczne i turystyczno-przyrodnicze, molo, renowacja zabytkowej elewacji), a 3 to inwestycje komunalne z zakresu ochrony środowiska. Inwestycje zakończono w 2003 r.

Tabela 4. Projekty SIPF w edycji 2000

Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej zezwoliło na zasilenie puli budżetowej 1 410 tys. euro rezerwą wygospodarowaną przez Władzę Wdrażającą (300 tys. euro), dzięki czemu przyjęto do realizacji dziesiąty z kolei projekt (Muzeum Narodowego w Szczecinie).

Możliwość wsparcia małej infrastruktury cieszy się w gminach szczególnie dużym zainteresowaniem. Niestety nie przewidziano kontynuacji funduszu w następnym roku budżetowej. Jego odpowiednikiem w edycjach 2001-2003 był Schemat Wsparcia, wyodrębniony z Programu Współpracy Przygranicznej Phare.

Schemat Wsparcia (Grant Scheme)
Zgodnie z Wytycznymi Programu Współpracy Przygranicznej Phare Region Morza Bałtyckiego GS, za najważniejsze cele uważa się:

  • Promocję tworzenia oraz rozwoju nowych sieci współpracy; wsparcie istniejących już form współpracy po obu stronach granicy. Utworzenie powiązań pomiędzy powyższymi sieciami oraz sieciami wspólnotowymi w celu poprawy standardów życia, przeciwdziałania problemom związanym z rozwojem regionów przygranicznych Europy Środkowej i Wschodniej, gwarantując tym samym zrównoważony rozwój oraz integrację Europy,
  • Wsparcie działań, które mają wpływ na spójność społeczno-gospodarczą w regionach przygranicznych Europy Środkowej i Wschodniej, czyniąc tym samym bardziej efektywnym proces przygotowań państw kandydujących do wstąpienia do Unii Europejskiej.

 

poprzednia wersja strony

Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Pomerania | Al. Wojska Polskiego 184c/15, 71-256 Szczecin | tel. +48 91 486 07 38 | e-mail: biuro@pomerania.org.pl