Historia

EUROREGIONY – POWSTANIE

 

Wyobrażenie o współpracy lokalnych i regionalnych społeczności, wykraczające poza granicepaństwowe, zrodziło się w Europie Zachodniej w latach pięćdziesiątych XXwieku. Pionierami tej myśli były regiony z pogranicza norwesko-szwedzko-fińskiego, holendersko-niemieckiego oraz niemiecko-francuskiego. W pozostałych krajach zachodnioeuropejskich,takich jak Hiszpania, Portugalia i Grecja, współpraca transgraniczna zaczęła się znacznie później, bo dopiero w latach 80-tych. Umożliwiły jądokonane przemiany polityczne i rozwój demokracji. Podobny proces miał miejscew krajach Europy Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce, po 1989 roku.

Najważniejszym celem współpracy transgranicznej miało być zniesienie barier, wynikającychz istnienia granic państwowych oraz tła historycznego i politycznego państw europejskich. Działalnośćgospodarcza, handel oraz ludność toczyły się równolegle do granic. Granice naturalne, takie jak rzeki, jeziora,morza i góry potęgowały jeszcze dodatkowo znaczenie granicy jako zapory. Ideologie polityczneoraz ambicje rządzących, powoli przekształcały  granice państwowew nieprzepuszczalne strefy nadgraniczne.

Wtedy właśnie stworzono Europejską Kartę Regionów Granicznych i Transgranicznych, której preambuła dobitnie uzasadnienia potrzeby prowadzenia współpracy transgranicznej; „Granice są „bliznami historii”. Współpraca transgraniczna pomaga w łagodzeniu niekorzystnychskutków istnienia owych granic, a także w przezwyciężaniu skutków położeniaterenów przygranicznych na narodowych obrzeżach państw oraz służy poprawiewarunków życiowych osiadłej tam ludności. Współpraca ta obejmować powinnawszystkie dziedziny życia kulturalnego, społecznego i gospodarczego, a także rozwojuzwiązanej z nimi infrastruktury. Wiedza o sąsiedzie i zrozumienie dlań są równie ważnejak budowanie zaufania. Wielorodność problemów i szans po obu stronach granicw Europie sprawia, iż współpraca transgraniczna staje się nieodzowna. Służy bowiemurzeczywistnianiu zasad prawa międzynarodowego na dającym się przejrzyście i regionalnieobjąć obszarze pogranicza. Współpraca instytucji publiczno-prawnych poniżejszczebla ogólnopaństwowego wspiera pokój, wolność, bezpieczeństwo i przestrzeganiepraw człowieka, oraz ochronę mniejszości etnicznych i narodowych. Regiony granicznei transgraniczne stają się tym samym częściami składowymi i pomostami wprocesie jednoczenia się Europy służąc współżyciu europejskich społeczeństw i grupmniejszościowych...”.

Współpracy transgraniczna stała się szczególną formą współpracyeuroregionalnej, w której biorą udział wspólnoty lokalne i regionalne. Współpraca regionalna wyróżnia się wysokim stopniem instytucjonalizacji struktur współdziałania ponadgranicznego.Współpraca transgraniczna zaczyna mieć charakter Euroregionalny, w  chwili wprowadzenia stałych form współdziałania, na przykład poprzez tworzeniestowarzyszeń (związków celowych), rad, sekretariatów, grup roboczych, komitetówzarządzających itp., a także licznych powiązań z wyspecjalizowanymi krajowymii międzynarodowymi organami koordynacji współpracy transgranicznej.

Współpraca euroregionalna odbywa się w ramach euroregionu. Termin ten niema charakteru oficjalnego, nie występuje w oficjalnych dokumentachUnii Europejskiej i w większości umów międzypaństwowych odnoszących siędo regionów prowadzących współpracę ponadgraniczną. Jest to raczej określeniepotoczne, lecz mocno już ugruntowane w literaturze i mass mediach orazwystępujące coraz częściej w różnych oficjalnych dokumentach regionalnych i lokalnychzwiązanych z formalizacją współpracy transgranicznej, zwłaszcza w krajachEuropy Środkowej i Wschodniej.

 

Euroregion to  wydzielona jednostka na obszarze minimum dwóch państw, oparta na formie współpracy transgranicznej pomiędzy regionami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw kandydujących lub regionami ich sąsiadów. W tworzeniu euroregionu uczestniczą przedstawiciele lokalnych i regionalnych władz samorządowych.
Wśród konwencji i umówmiędzynarodowych, stanowiących najważniejszy i najtrwalszy instrument określaniaram dla współpracy transgranicznej, należy wymienić:
 
  • Europejską Konwencję Ramową o współpracy transgranicznej międzywspólnotami i władzami terytorialnymi sporządzoną w Madrycie 21 maja1980 roku, nazywaną w skrócie Konwencją Madrycką. Konwencja Madryckama charakter otwarty, a to oznacza, że Komitet Ministrów Rady Europymoże poprzez jednomyślne postanowienie zaprosić każde państwo europejskieniebędące członkiem Rady Europy do przystąpienia do Konwencji. Przystąpienie Polski do tej Konwencji nastąpiło 19 stycznia 1993 roku a jejratyfikacja przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 10 marca 1993 roku.    
  • Europejską Kartę Samorządu Terytorialnego uchwaloną przez Radę Europyw Strasburgu 15 października 1985 roku. Karta ta jest zbiorem postanowień,a zarazem gwarancji dotyczących statusu i rozwoju lokalnej samorządności.To drugi obok Konwencji Madryckiej bardzo ważny europejskiakt prawny, określający ramy formalno-prawne oraz formy uczestnictwaspołeczności lokalnych w kontaktach międzynarodowych w oparciu o standardyeuropejskie. Polska ratyfikowałaKartę              w 1993 roku.  
  • Europejską Kartę Samorządu Regionalnego przyjętą w Strasburgu 5 czerwca1997 roku przez Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Europy. Jest onakontynuacją tworzenia podstawowych europejskich standardów prawnychpobudzających i ułatwiających współpracę transgraniczną.Ciałem koordynującym działalność euroregionów w Unii jest Komitet Regionów UE. 
 
 
 
EUROREGIONY W POLSCE
 
W Polsce wzrost zainteresowania współpracą transgraniczną można zaobserwować odpoczątku lat 90-tych. Proces euroregionalizacji zapoczątkował Euroregion Nysa, utworzony 21 grudnia 1991 r.
W okresie ostatnich kilkunastu lat nagranicach Polski powstało 16 euroregionów w tym:
 
  • 4 na granicy zachodniej: polsko-niemieckie euroregiony Euroregion Pomerania, Pro Europa Viadrina, Sprewa-Nysa-Bóbr oraz położony na styku pogranicza zachodniego i południowego polsko-czesko-niemiecki Euroregion Nysa
  • 7 na granicy południowej: polsko-czeskie euroregiony Glacensis, Pradziad, Śląsk Cieszyński i Silesia, polsko-czesko-słowacki Euroregion Beskidy, polsko-słowacki Euroregion Tatry oraz położony na styku pogranicza wschodniego i południowego polsko-słowacko-ukraińsko-rumuńsko-węgierski Euroregion Karpacki
  • 3 na granicy wschodniej: polsko-ukraińsko-białoruski Euroregion Bug, polsko-białoruski Euroregion Puszcza Białowieska i położony częściowo także na pograniczu północnym polsko-białorusko-litewski Euroregion Niemen
  • 2 na granicy północnej: Euroregion Bałtyk integrujący w ramach współpracy transgranicznej jednostki terytorialne pięciu krajów: Polski, Danii, Litwy, Rosji i Szwecji (strona łotewska wystąpiła z euroregionu) oraz polsko-rosyjski Euroregion Łyna-Ława.
Podstawy prawno-instytucjonalne prowadzenia współpracy transgranicznej,a także funkcjonowania euroregionów na granicach Polski tworzą porozumieniadwustronne zawarte pomiędzy naszym krajem i krajami sąsiedzkimi. Polskazawarła takie porozumienia ze wszystkimi państwami sąsiadującymi. Uwzględniająone podstawowe cele i zasady prowadzenia różnych form współpracyponadgranicznej, przewidziane w wielostronnych umowach międzynarodowych (konwencjach, kartach).
Przy ustalaniu celów współpracy w poszczególnych euroregionach nawiązanodo umów i porozumień o współpracy transgranicznej i międzyregionalnej zawartychprzez rząd Polski z krajami sąsiadującymi, a także do Europejskiej Karty RegionówGranicznych i Transgranicznych oraz Europejskiej Konwencji o Współpracy międzyWspólnotami i Władzami Terytorialnymi. Uwzględniono również specyficznewarunki występujące na pograniczu, regionalne i lokalne potrzeby oraz możliwościrealizacyjne.
Pierwszoplanowym celem współpracy w euroregionie jest rozwójspołeczno-gospodarczy, stała poprawa warunków życia mieszkańców orazułatwianie wzajemnych kontaktów pomiędzy społecznościami wspólnoty. 
 
 
 
EUROREGION POMERANIA
 
 Korzenie Euroregionu Pomerania sięgają 1990 roku, wraz z pomysłem utworzenia związku samorządowego, który miał za zadanie realizację współpracy ponadgranicznej. W skład jego miały wchodzić samorządy terytorialne Pomorza Zachodniego oraz samorządy przygraniczne obszarów państw sąsiadujących. Euroregion Pomerania jest najmłodszym na granicy Zachodniej Polski. Jego powstanie wiążę się z trudnym okresem politycznym i historycznym, dlatego też utworzenie jego trwało bardzo długo. Trwająca wiele lat dyskusja czy powstanie Euroregionu Pomerania jest potrzebne w końcu zakończyła się sukcesem. Lista płaszczyzn, na których współpraca sąsiadów jest konieczna i długa lista problemów do rozwiązania, były najlepszym argumentem.
 
15 grudnia 1995 roku w Szczecinie, podpisano „Umowę o utworzeniu Euroregionu Pomerania”. Jej sygnatariuszami byli:
 
  • Komunalny Związek Celowy Gmin Pomorza Zachodniego „Pomerania”
  • niemiecki Związek Komunalny „Europaregion Pomerania e.V.”
  • Miasto Szczecin.
 
Dokument ten ze strony polskiej podpisali: ówczesny Przewodniczący KZC GPZ „Pomerania”     i Senator Rzeczypospolitej Polskiej dr Zbigniew Zychowicz, ze strony Miasta Szczecina dokument podpisał ówczesny Prezydent miasta Szczecin mecenas Bartłomiej Sochański, stronę niemiecką reprezentował Rainer Haedrich - prezydent Kommunalgemeischaft Pomerania, ówczesny Landrat (starosta) powiatu Uecker – Randow.
 
 
Powstanie Euroregionu Pomerania poprzedziły następujące ważne wydarzenia:
 
  • Listopad 1990 roku –po raz pierwszy pojawiła się nazwa „Pomerania” w odniesieniu do struktury samorządowej
  • Maj 1991 roku – odbyło się w Szczecinie spotkanie przedstawicieli państw bałtyckich, na którym zawarta deklarację tzw. „Triady Bałtyckiej” - dotyczącej zagadnień ekologicznych
  • Jesienią 1991 roku powstał Związek Komunalny „Europaregion Pomerania e.V.” z siedzibą w Pasewalku
  • Przełom marca/kwietnia 1992 roku – Urzad Wojewódzki w Szczecinie zaprezentował koncepcję powołania czterostronnego Euroregionu „Pomerania” (Pomorze Zachodnie Polski i Niemiec wraz z powiatami należącymi do krajów związkowych Brandenburgia i Meklemburgia, Pomorze Przednie, Południowa Skania w Szwecji, duńska wyspa Bornholm oraz wschodnia Zelandia)
  • 11 luty 1994 roku – zawarto w siedzibie Sejmiku Samorządowego Województwa Szczecińskiego w Szczecinie kluczowe dla utworzenia Euroregionu Pomerania porozumienie o współpracy polskiego Komunalnego Związku Celowego Gmin Pomorza Zachodniego „Pomerania”, a niemieckim Związkiem Komunalnym „Europaregion Pomerania e.V.”
  • Styczeń 1995 rok – zawarto porozumienie pomiędzy Komunalnym Związkiem Celowym Gmin Pomorza Zachodniego „Pomerania” a Prezydentem Miasta Szczecina w sprawie wspólnego działania na rzecz utworzenia Euroregionu
  • Lipiec 1995 rok – Zarząd Miasta Szczecin, KZC GPZ „Pomerania” i Związek Komunalny „Europaregion Pomerania e.V.” przyjęły deklarację woli utworzenia Euroregionu Pomerania
  • 27 listopada 1995 roku – Rada Miejska w Szczecinie przyjęła uchwałę o przystąpieniu do Euroregionu Pomerania
  • 15 grudnia 1995 roku podpisano trójstronną umowę powołującą Euroregion Pomerania
  • 26 lutego 1998 roku w Lund w Szwecji podpisano deklarację przystąpienia do Euroregionu Pomerania Związku Gmin Skanii.
 
 
Organami władzy Euroregionu Pomerania są:
  1. Rada Euroregionu - składa się z 36 członków, delegowanych po 12 przez stronę polską, niemiecką i szwedzką. Ze strony polskiej 6 członków powołuje (kiedyś KZC GPZ „Pomerania” ) Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Pomerania, oraz 6 Miasto Szczecin. Kadencja delegatów odpowiada kadencji organów delegujących strony. W Polsce odpowiada to kadencji samorządowej.
  2. Prezydium Euroregionu - składa się z 6 członków, po 2 z każdej strony. Prezydium powołuje Prezydentów Euroregionu, po jednym ze strony polskiej, niemieckiej i szwedzkiej. Do zadań Prezydium należy m.in. reprezentowanie Euroregionu na zewnątrz, wykonywanie uchwał rady, kierowanie pracami Euroregionu, powoływanie Grup roboczych oraz Sekretarza Euroregionu.
  3. Sekretariat Euroregionu -  jest jeden wspólny dla wszystkich stron Euroregionu                     i mieści się w Szczecinie przy Stowarzyszeniu Gmin polskich Euroregionu Pomerania.
 
Rada EP ukonstytuowała się na pierwszym posiedzeniu 2 kwietnia 1996 roku w Eberswalde. Wybrano tam także władzę wykonawczą, tj. 4 – osobowe Prezydium Euroregionu i pięć grup roboczych. Do koordynacji projektów wspieranych finansowo z programów Unii Europejskiej INTERREG (po stronie niemieckiej) i PHARE CBC (po stronie polskiej) uzgodniono powołanie do życia Wspólnego Komitetu Sterującego, a na siedzibę wspólnego Sekretariatu Euroregionu wybrano Szczecin.
 
Do dziś siedzibą Sekretariatu Euroregionu jest Szczecin, al. Wojska Polskiego 164
przy Stowarzyszeniu Gmin Polskich Euroregionu Pomerania.
 
biuro@pomerania.org.pl                       dyrektor@pomerania.org.pl
 

 
Celem Euroregionu zgodnie z postanowieniami zawartymi w umowie było, PODEJMOWANIE WSPÓLNYCH DZIAŁAŃ DLA RÓWNOMIERNEGO I ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU REGIONU ORAZ ZBLIZENIA JEGO MIESZKAŃCÓW PO OBU STRONACH GRANICY”. W obszarach jego zainteresowań znalazły się: współpraca gospodarcza, transfer technologii, szkolenia zawodowe, wymiana młodzieży i grup zawodowych, współpraca kulturalna, ochrona środowiska naturalnego, poprawa gospodarki leśnej i rolnej, infrastruktury granicznej i transgranicznej, budowa kompleksowego systemu informacji, koordynacja transgranicznego planowania przestrzennego, współpraca podczas pożarów i klęsk żywiołowych. W zapisie umowy znalazło się również dążenie partnerów do włączenia we współpracę także samorządów komunalnych Szwecji i Danii.
 
Euroregion Pomerania jest regionem granicznym, który - ze względu na swoje położenie geograficzne - zyskuje szczególne znaczenie. Idea jego powołania pojawiła się już na początku 19921992 r. jako odpowiedź na wysuniętą w 19911991 r. przez stronę niemiecką koncepcję tzw. Regionu Odry, określoną później jako Plan Stolpego. Alternatywna propozycja strony polskiej sformułowana została wiosną 1992 r. przez Urząd Wojewódzki w Szczecinie i uściślona w uchwale Sejmiku Samorządowego Gmin Województwa Szczecińskiego z września tego samego roku. W latach 1992-1995 prowadzone były rozmowy dwustronne, z udziałem gmin polskich i niemieckich, oraz czterostronne, z przedstawicielami gmin szwedzkich i duńskich w charakterze obserwatorów. Strona szwedzka i duńska nie przedstawiały jednak bliżej sprecyzowanych interesów i celów, poza związanymi z rybołówstwem i turystyką. Składały jedynie ogólne deklaracje chęci przystąpienia do Euroregionu po kilkuletniej obserwacji funkcjonowania tego obszaru współpracy transgranicznej. Trwające rozmowy przedłużały się z powodu braku uzgodnień proceduralnych, statutowych i merytorycznych. Różnice zdań dotyczyły zwłaszcza struktury przyszłego euroregionu.

Strona niemiecka proponowała układ bilateralny z udziałem:

  • gmin województwa szczecińskiego, reprezentowanych przez sejmik samorządowy,
  • miast i powiatów części Brandenburgii i Meklemburgii, zrzeszonych w Związku Miast i Powiatów.

Strona polska proponowała układ czterostronny, czyli wejście do Euroregionu:

  • ze strony polskiej: polskich samorządów i społeczności lokalnych Pomorza Zachodniego, utożsamianego z województwem szczecińskim, obejmującym 54 gminy,
  • ze strony niemieckiej: północno-wschodniej części Meklemburgii-Pomorza Przedniego i północno-wschodniej części Brandenburgii,
  • ze strony duńskiej: wyspy Bornholm i wschodniej Zelandii,
  • ze strony szwedzkiej: południowej Skanii.

Ideę czterostronnego euroregionu strona polska przedstawiła na Konferencji Krajów Nadbałtyckich, zorganizowanej na Bornholmie na przełomie listopada i grudnia 1992 r. Proponowany przez stronę polską kształt Euroregionu miał charakter kompleksowy, zgodnie z logiką układów gospodarczych, przestrzennych, komunikacyjnych i ekologicznych.

Toczącym się rozmowom towarzyszył proces powstawania pierwszych struktur euroregionalnych:

  • wrzesień 1992 r. - powstanie Związku Komunalnego Europaregion Pomerania (Kommunalgemeinschaft Europaregion Pomerania e.V.) z siedzibą w Löcknitz;
  • 14 października 1993 r. - zawiązanie Komunalnego Związku Celowego Gmin Pomorza Zachodniego "Pomerania";
  • 11 lutego 1994 r. - podpisanie dwustronnego Porozumienia o ponadgranicznej współpracy pomiędzy Komunalnym Związkiem Celowym Gmin Pomorza Zachodniego "Pomerania" a Związkiem Komunalnym Europaregion Pomerania;

Ważnym elementem wymagającym uzgodnienia była rola Szczecina w przyszłym Euroregionie Pomerania. Ostatecznie zgodzono się, że Szczecin będzie osobnym podmiotem w porozumieniu.

  • 15 grudnia 1995 r. - w szczecińskim Zamku Książąt Pomorskich podpisano polsko-niemiecką "Umowę o utworzeniu Euroregionu Pomerania";
  • 26 lutego 1998 r. - Euroregion Pomerania rozszerzył się o trzeciego partnera - szwedzką Skanię;
  • 29 lutego 2000 r. - podpisanie "Transgranicznej Koncepcji Rozwoju i Działania Euroregionu Pomerania na lata 2000-2006".

Do roku 2013 Euroregion Pomerania tworzyły trzy państwa tj. Republika Federalnych Niemiec, Rzeczypospolita Polska oraz Królestwo Szwecji. 4 marca 2013r. w Malmö odbyło się prezydium euroregionu. Prezydent szwedzkiej części euroregionu poinformował o zamiarze wystąpienia Związku Gmin Skanii z Euroregionu Pomerania. Powód: trudna sytuacja finansowa związku.

Obecnie Euroregion Pomerania tworzą regiony przygraniczne dwóch państw:

  • Republiki Federalnej Niemiec,
  • Rzeczypospolitej Polskiej.

W skład strony niemieckiej wchodzą cztery powiaty przygraniczne i dwa miasta wydzielone Meklemburgii Pomorza Przedniego (Rügen, Nordvorpommern, Ostvorpommern, Uecker Randow, Stralsund i Greifswald) oraz dwa powiaty Brandenburgii (Uckermark i Barnim) - wszystkie zrzeszone w Związku Komunalnym Europaregion Pomerania. Stronę polską tworzy Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Pomerania (większość gmin zachodniopomorskich).

Euroregion Pomerania rozciąga się na powierzchni ok. 41 tys. km2 i jest zamieszkiwany przez ponad 3,4 mln mieszkańców.

                  

poprzednia wersja strony

Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Pomerania | Al. Wojska Polskiego 184c/15, 71-256 Szczecin | tel. +48 91 486 07 38 | e-mail: biuro@pomerania.org.pl